Tin nhắn hay cuộc gọi báo bạn nợ tiền điện, tiền nước, sắp bị cắt trong vài giờ và yêu cầu thanh toán qua đường dẫn hoặc cài ứng dụng là dấu hiệu thông báo giả. Hoá đơn điện nước thật có kỳ thanh toán, có thông báo theo quy định trước khi tạm ngừng cấp vì nợ, và bạn luôn có thể tự kiểm số tiền trong ứng dụng chính thức của đơn vị cấp điện, cấp nước, ứng dụng ngân hàng, hoặc tại điểm thu. Không ai cần bạn bấm một đường dẫn lạ để giữ điện cho nhà mình.
Kiểu thông báo giả này nhắm vào một nỗi lo rất đời thường: mất điện giữa trời nóng, mất nước khi có con nhỏ. Bài giải thích hoá đơn và việc tạm ngừng cấp điện thật diễn ra thế nào ở mức nguyên lý, các dạng thông báo giả hay gặp, cách tự kiểm và cách xử lý khi có người tự xưng nhân viên điện lực đến tận nhà.
Hoá đơn và việc tạm ngừng cấp điện thật diễn ra thế nào
Mỗi tháng, đơn vị cấp điện ghi chỉ số công tơ, tính tiền và gửi thông báo hoá đơn cho khách hàng qua các kênh đã đăng ký: tin nhắn từ tên thương hiệu của đơn vị, thư điện tử, ứng dụng chính thức, trang chăm sóc khách hàng trên mạng xã hội đã được xác thực. Khách hàng thanh toán qua ngân hàng, ví điện tử, điểm thu hoặc ứng dụng của đơn vị. Nước sinh hoạt vận hành tương tự với công ty cấp nước tại địa phương.
Khi khách hàng chậm thanh toán, theo quy định chung, đơn vị cấp điện phải thông báo trước trong một khoảng thời gian nhất định rồi mới được tạm ngừng cấp điện vì nợ. Thời hạn cụ thể do văn bản hiện hành và hợp đồng mua bán điện quy định, bài không nêu con số. Điều đáng nhớ là việc cắt điện vì nợ không xảy ra sau một tin nhắn duy nhất báo "trong hai giờ tới".
Ngoài ra còn có lịch tạm ngừng cấp điện để bảo trì, sửa chữa lưới điện, thường được thông báo trước trên kênh chính thức của đơn vị cấp điện và qua chính quyền địa phương. Loại thông báo này không đòi bạn thanh toán gì, nên một tin "cắt điện bảo trì" mà kèm yêu cầu trả tiền là dấu hiệu giả.
Các dạng thông báo điện nước giả hay gặp
Kẻ gian đổi lời lẽ theo mùa, nhưng các dạng dưới đây xuất hiện lặp đi lặp lại nhiều năm.
- Tin nhắn báo "quý khách nợ cước điện, sẽ bị cắt điện trong hôm nay", kèm đường dẫn thanh toán. Trang mở ra giống trang của đơn vị cấp điện nhưng tên miền lạ.
- Cuộc gọi tự xưng nhân viên điện lực, đọc đúng tên và địa chỉ, nói hệ thống ghi nhận nợ, yêu cầu kết bạn mạng xã hội để "hướng dẫn thanh toán".
- Yêu cầu cài "ứng dụng điện lực" qua đường dẫn để cập nhật thông tin, nhận hoá đơn điện tử, nhận hoàn tiền. Tệp cài đặt có thể là phần mềm độc hại chiếm quyền điều khiển điện thoại.
- Thông báo "hoàn tiền điện do tính sai", "giảm giá điện cho khách hàng thân thiết", yêu cầu nhập thông tin thẻ để nhận tiền.
- Thông báo "đổi công tơ điện tử", "kiểm tra đồng hồ nước" có thu phí, kèm số tài khoản cá nhân hoặc hẹn người đến tận nhà thu tiền.
- Tin đồn "từ tháng sau giá điện tăng gấp đôi, đăng ký gói giá cũ tại đây", dùng một tin thời sự về giá điện để dẫn tới trang đăng ký giả.
Nhiều dạng trên không đòi tiền ngay mà đòi cài ứng dụng hoặc kết bạn trước. Đó là bước chuẩn bị cho phần lừa tiếp theo, nên dừng ở chính bước này là an toàn nhất.
Kiểm một thông báo nợ tiền điện, tiền nước
Khi nhận tin báo nợ mà chưa chắc, làm theo thứ tự dưới đây. Không bấm đường dẫn, không cài tệp, không kết bạn theo yêu cầu.
- Nhìn tên người gửi. Đơn vị cấp điện, cấp nước thường gửi tin từ tên thương hiệu đã đăng ký, không từ một số di động cá nhân. Tuy vậy tên hiển thị có thể bị giả mạo, nên đây chỉ là bước lọc đầu.
- Mở ứng dụng ngân hàng hoặc ví mà bạn vẫn dùng để trả tiền điện, tra mã khách hàng in trên hoá đơn cũ. Kết quả cho biết bạn có nợ hay không, số tiền bao nhiêu.
- Hoặc mở ứng dụng, trang chăm sóc khách hàng chính thức của đơn vị cấp điện, cấp nước mà bạn tự cài từ kho ứng dụng hay tự tìm bằng trình duyệt.
- Gọi tổng đài chăm sóc khách hàng in trên hoá đơn giấy cũ hoặc trên trang chính thức, không gọi số trong tin nhắn đáng ngờ.
- Nếu thật sự còn nợ, thanh toán qua kênh quen thuộc của bạn. Số tiền cần trả hiện ra trong ứng dụng; bạn không cần ai hướng dẫn chuyển khoản.
Mã khách hàng in trên hoá đơn là thông tin nên chụp lại và lưu sẵn trong điện thoại của cả nhà. Có nó, việc tự kiểm chỉ mất một phút và không phải phụ thuộc vào bất kỳ tin nhắn nào.
Thông báo thật và thông báo giả: những chỗ khác nhau
Bảng dưới đây giúp đối chiếu nhanh một tin nhắn hay cuộc gọi về tiền điện, tiền nước.
| Điểm nhìn | Thông báo thật | Thông báo giả |
|---|---|---|
| Người gửi | Tên thương hiệu của đơn vị, ứng dụng chính thức, kênh đã xác thực | Số di động cá nhân, tài khoản mạng xã hội mới lập |
| Cách thanh toán | Qua ngân hàng, ví, điểm thu, ứng dụng chính thức theo mã khách hàng | Đường dẫn lạ, chuyển khoản vào tài khoản cá nhân |
| Thời hạn | Có kỳ thanh toán, thông báo trước khi tạm ngừng cấp vì nợ | "Cắt điện trong hai giờ" |
| Yêu cầu kèm theo | Không yêu cầu cài ứng dụng qua đường dẫn | Cài tệp, kết bạn, nhập mã OTP |
| Số tiền | Khớp với số tra được trong ứng dụng ngân hàng | Không tra được hoặc lệch |
| Người đến nhà | Có thẻ nhân viên, có lịch, không thu tiền mặt tuỳ tiện | Đến bất ngờ, đòi thu phí kiểm tra, đổi thiết bị |
Với nhân viên đến tận nhà, dù có đồng phục, bạn vẫn có quyền gọi tổng đài của đơn vị để xác nhận trước khi cho vào kiểm tra hay trả bất kỳ khoản nào.
Khi có người tự xưng nhân viên điện lực, cấp nước đến tận nhà
Hỏi tên, đơn vị, mục đích. Nhân viên thật sẵn sàng cho biết họ thuộc chi nhánh nào, đến để làm gì. Ghi lại thông tin đó trước khi mở cổng.
Gọi tổng đài để xác nhận. Dùng số in trên hoá đơn cũ hoặc trên trang chính thức, không dùng số do người đứng ngoài cổng đưa. Người thật sẽ chờ bạn gọi; người giả thường thúc ép hoặc bỏ đi.
Không trả tiền mặt cho khoản không có trên hoá đơn. Phí kiểm tra, phí đổi công tơ, tiền nợ "chưa cập nhật" là những khoản hay bị bịa ra. Khoản nào phải trả thật sẽ có trên hoá đơn hoặc có thông báo chính thức.
Người lớn tuổi ở nhà một mình thì hẹn lại. Nếu chỉ có ông bà ở nhà, hãy dặn họ nói "con cháu sẽ liên hệ lại" và không cho người lạ vào. Không có việc kiểm tra điện nước nào gấp tới mức không thể đợi người nhà về.
Báo cho hàng xóm và tổ dân phố. Nếu nghi người giả mạo, báo tổ trưởng dân phố, công an xã, phường để họ cảnh báo cả khu. Kẻ gian thường đi một lượt nhiều nhà trong cùng một con hẻm.
Lưu sẵn vài thông tin để cả nhà tự kiểm trong một phút
Phần lớn người bị lừa bởi thông báo điện nước giả không thiếu cảnh giác, mà thiếu một cách kiểm nhanh ngay lúc đó. Chuẩn bị trước những thứ dưới đây giúp cả nhà, kể cả ông bà, tự trả lời được câu hỏi "nhà mình có nợ thật không".
- Mã khách hàng tiền điện và tiền nước, chụp từ hoá đơn cũ, lưu trong album ảnh hoặc ghi chú của điện thoại từng người.
- Số tổng đài chăm sóc khách hàng chính thức của đơn vị cấp điện, cấp nước nơi bạn ở, lấy từ hoá đơn giấy hoặc trang chính thức, lưu vào danh bạ với tên dễ nhận.
- Kênh thanh toán quen thuộc của gia đình: ngân hàng, ví hay điểm thu nào, ai trong nhà là người trả. Khi có tin báo nợ, chỉ người đó kiểm và xử lý.
- Ngày thường nhận thông báo hoá đơn và ngày thường thanh toán. Tin báo nợ đến vào lúc vừa trả tiền xong là dấu hiệu bất thường cần nghi ngờ.
- Ứng dụng chính thức đã cài sẵn từ kho ứng dụng, nếu gia đình muốn dùng. Có sẵn ứng dụng thật thì không còn lý do để cài một ứng dụng do người lạ gửi.
- Một quy tắc chung của cả nhà: tin nhắn về tiền điện nước kèm đường dẫn thì không bấm, cuộc gọi đòi chuyển khoản thì cúp máy và báo người phụ trách.
Những thông tin này không bí mật và không nguy hiểm khi lưu trong điện thoại. Ngược lại, chúng giúp mỗi người trong nhà có cách tự xác minh thay vì phải tin vào người gửi tin nhắn.
Đã bấm đường dẫn, đã cài ứng dụng lạ thì làm gì
Nếu chỉ mở trang mà chưa nhập gì, hãy đóng trang và xoá tin nhắn. Nếu đã nhập thông tin thẻ, mật khẩu hay mã OTP, liên hệ ngay ngân hàng qua số in trên thẻ hoặc trong ứng dụng chính thức để khoá thẻ, đổi mật khẩu và kiểm tra các giao dịch gần nhất.
Nếu đã cài một ứng dụng theo đường dẫn, tình huống nghiêm trọng hơn, vì một số ứng dụng giả có thể đọc tin nhắn, ghi lại thao tác hoặc điều khiển máy từ xa. Hãy tắt mạng di động và wifi của điện thoại, dùng một máy khác gọi ngân hàng để khoá tài khoản tạm thời, rồi nhờ người có hiểu biết hoặc cửa hàng sửa chữa đáng tin kiểm tra và khôi phục máy. Chi tiết xử lý kỹ thuật thuộc các trang chuyên về bảo mật; điều cần nhớ là làm thật nhanh.
Sau đó, lưu lại tin nhắn, số điện thoại, đường dẫn, và trình báo công an nơi gần nhất. Bạn cũng có thể báo đơn vị cấp điện, cấp nước về tin nhắn giả mạo tên họ; các đơn vị này thường đăng cảnh báo khi nhận được nhiều phản ánh, giúp những gia đình khác tránh được.
Câu hỏi thường gặp
Điện lực có cắt điện ngay sau một tin nhắn báo nợ không?
Theo quy định chung, việc tạm ngừng cấp điện vì khách hàng chậm thanh toán phải có thông báo trước theo thời hạn trong văn bản hiện hành và hợp đồng. Một tin nhắn duy nhất dọa cắt điện trong vài giờ kèm đường dẫn thanh toán là dấu hiệu giả. Hãy tự kiểm số tiền nợ qua ứng dụng ngân hàng hoặc ứng dụng chính thức.
Làm sao biết mình có nợ tiền điện thật không?
Tra mã khách hàng in trên hoá đơn cũ trong ứng dụng ngân hàng, ví điện tử bạn vẫn dùng để thanh toán, hoặc trong ứng dụng chính thức của đơn vị cấp điện. Bạn cũng có thể gọi tổng đài chăm sóc khách hàng in trên hoá đơn.
Điện lực có yêu cầu cài ứng dụng qua đường dẫn trong tin nhắn không?
Ứng dụng chính thức của các đơn vị cấp điện, cấp nước được tải từ kho ứng dụng của điện thoại. Đường dẫn gửi kèm tin nhắn để tải tệp cài đặt là dấu hiệu lừa đảo, có thể cài phần mềm độc hại lên máy.
Nhân viên đến nhà nói cần đổi công tơ và thu phí thì có trả không?
Đừng trả ngay. Hãy hỏi tên, đơn vị, rồi gọi tổng đài chính thức để xác nhận. Việc thay công tơ do đơn vị cấp điện thực hiện theo kế hoạch; khoản phí nào phải trả thật sẽ được thông báo chính thức, không thu tiền mặt tuỳ tiện tại cổng.
Tin nhắn hoàn tiền điện do tính sai có phải thật không?
Nếu thật sự có điều chỉnh hoá đơn, số tiền sẽ được trừ vào kỳ sau hoặc xử lý qua kênh chính thức, không yêu cầu bạn nhập thông tin thẻ qua đường dẫn. Tin hoàn tiền kèm yêu cầu nhập số thẻ, mã OTP là dấu hiệu lừa.
Ông bà ở nhà một mình nhận cuộc gọi nhân viên điện lực thì nên dặn thế nào?
Dặn ông bà một câu đơn giản: mọi chuyện về tiền điện, tiền nước đều chờ con cháu kiểm. Không chuyển tiền, không đọc mã, không cho người lạ vào nhà. Lưu sẵn mã khách hàng và số tổng đài chính thức trong điện thoại của ông bà.